Vraagstelling

U hebt een contract. De ‘coronaperikelen’ maken dat u of uw wederpartij daardoor niet meer aan de contractuele verplichtingen kan voldoen. Is dan het contract nog bindend?

Antwoord

  1. Welk recht is van toepassing?

    (Vooral) als de contractpartijen in meerdere landen zijn gevestigd dient u eerst na te gaan welk recht van toepassing is. Lees uw contract er op na. Vaak staat dit in de algemene voorwaarden  (meestal aan het slot) opgenomen. Als er geen recht van toepassing is verklaard dient u aan de hand van de omstandigheden te bepalen welk recht dan geldt. Voor partijen binnen de EU zal veelal De verordening Rome I https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX%3A32008R0593 bepalen welk recht de overeenkomst beheerst.

    Als dat buitenlands recht van toepassing mocht zijn zult u uw vragen aan de hand van dat recht dienen te beantwoorden. Wij kunnen u daarbij assisteren via Warwick legal Network https://www.warwicklegal.com/ Dat is een organisatie van onafhankelijke advocatenkantoren over de gehele wereld. Keizers Advocaten is actief lid met goede contacten.

    Hierna gaan wij er vooralsnog van uit dat Nederlands recht op de overeenkomst van toepassing is.
     
  2. Overmacht

    De wet https://maxius.nl/burgerlijk-wetboek-bes-boek-6/artikel74 laat toe dat bij overmacht (‘force majeur’ dan wel ‘act of God’) de wanpresterende partij niet tot schadevergoeding is gehouden. Voor een beroep op overmacht is nodig https://maxius.nl/burgerlijk-wetboek-bes-boek-6/artikel74 dat die tekortkoming van die wanpresterende partij hem niet kan worden toegerekend. Daarbij wordt dan gekeken naar de schuldvraag, wat de wet daarover specifiek zegt, de algemene maatschappelijke opvattingen hierover maar ook de gemaakte afspraken

    Slaat u er dus eerst die afspraken in het contract op na en beoordeel in hoeverre de huidige gebeurtenissen zijn in te passen.

    Als gezegd is er in geval van overmacht geen reden voor een schadevergoeding. Echter, als de schuldeiser zelf op zijn beurt ook moet betalen aan de wanpresterende partij, dan mag de schuldeiser wel verrekenen https://maxius.nl/burgerlijk-wetboek-bes-boek-6/artikel79. Anders gezegd: bij overmacht is er geen schadevergoeding verschuldigd voor zover dat het bedrag van de verrekening overstijgt.
     
  3. Gewijzigde omstandigheden

    Stel nu dat er geen beroep op overmacht kan worden gedaan. De rechter heeft dan nog de mogelijkheid om op verzoek van een van de partijen de gevolgen van de overeenkomst te wijzigen en/of geheel of gedeeltelijk ontbinden. Hij kan er ook extra voorwaarden aan koppelen zoals het betalen van een schadevergoeding. Het kan ook met terugwerkende kracht plaatsvinden https://maxius.nl/burgerlijk-wetboek-boek-6/artikel258 Als in het contract staat dat deze bepaling is uitgesloten/niet van toepassing is, dan is die uitsluiting ongeldig. Je kunt er dus altijd een beroep op doen. Let wel: die uitsluiting kan wel worden omzeild door in het contract op te nemen wat je wel of niet als relevante omstandigheden aanmerkt en daarmee wordt ook het beroep op de bijzondere bepalingen van overmacht en bijzondere omstandigheden ingekleurd.

Wat betekent dit concreet voor u?

De noodlijdende persoon die wordt getergd door het coronavirus kan mogelijk een beroep doen op overmacht of gewijzigde omstandigheden. De voorbeelden zijn eindeloos. Het gaat om de winkelier die zijn huur niet meer kan betalen, het hotel wat al een voorschot heeft ontvangen voor een bruiloft terwijl het feest wordt afgelast dan wel de leverancier die niet op tijd de beloofde voorraden kan aanreiken.

De gerechtvaardigdheid  van een dergelijk beroep wordt, afgezien van de hiervoor genoemde omstandigheden, ook bepaald door de steun vanuit de overheid https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/03/17/coronavirus-kabinet-neemt-pakket-nieuwe-maatregelen-voor-banen-en-economie. Voor hen die daarop een beroep kunnen doen zal de kans op een succesvol beroep op overmacht of gewijzigde omstandigheden afnemen. Uiteraard speelt ook een rol of en in hoeverre de coronaperikelen bij het sluiten van de overeenkomst bekend waren. Verder maakt het een verschil uit of het de laatste zet is dan wel de oorzaak van alle problemen.

Dit alles betekent dat de werkgever die zijn werknemer niet meer kan betalen in een lastige positie verkeert. De maatschappelijke opvattingen over de vraag wie dit risico draagt alsook het feit dat er steunmaatregelen zijn lijken de kans op een succesvol beroep weinig kansrijk te maken. De niet door de overheid gesteunde leverancier die door overheidsmaatregelen niet meer tijdig de in oktober 2019 afgesproken zaken kan leveren en waarbij niet is voorzien in overmacht of bijzondere omstandigheden lijkt daarentegen een reële kans te hebben als de afnemer schade claimt.

Tot slot

De rechter staat hier voor een duivels dilemma waarbij vele belangen afgewogen dienen te worden. Er zullen de komende tijd veel Salomonsoordelen volgen.  

Frank Linders